خلاقیت


بهترین تكنیك های خلاقیت چیست؟

بهترین تکنیک های خلاقیت چیست؟

توسط : میثم جعفریدر: ۱۳۹۷/۱۲/۱۶در: نوآوری و راه اندازی استارتاپ7 دیدگاه

خلاقیت در استفاده بهینه از سرمایه های فردی و سازمانی بسیار موثر است وهمیشه می‌تواند فرمول های رقابتی بین رقبا را به صورت شگفت انگیزی تغییر دهد. برای همین هم امروزه مهمترین سرمایه و منبع شرکتها و حتی کشورها ، منابع انسانی و خلاقیت و نوآوری آنها است. با توجه به محدود بودن منابع روی زمین و همچنین جایگزینی هوش مصنوعی و ربات ها در کارهای روزمره، بجای انسان ، تکنیک های خلاقیت روز به روز مهمتر هم می‌شود. پس ما باید تلاش کنیم، خلاقیت خود را افزایش داده و خلاقانه تر فکر، و زندگی کنیم. یک واقعیت مهم این است که ، خلاقیت هم، مثل خیلی از رفتارهای انسانی، آموختنی یا اصطلاحا اکتسابی هست و می‌شود از کودکی خلاقیت را درون خود نهادینه کرد.

تکنیک های خلاقیت

تکنیک های خلاقیت در رشد و افزایش خلاقیت و توانمندی حل مسئله ها، بسیار موثر می باشند. در تمام مراحل خلاقیت و فرآیند حل خلاق مسئله، این تکنیکها کاربرد دارند. به عبارت دیگر هریک از تکنیک های خلاقیت ، مرحله ای از فرآیند خلاقیت را تقویت می کنند . این تکنیکها را می توان بصورت فردی و گروهی دسته بندی کرد.

تکنیک های فردی شامل : شکوفه نیلوفرآبی ، DO IT  ، نقشه کشی ذهنی ، استخوان ماهی

تکنیک های گروهی شامل : طوفان مغزی (یورش فکری) ، دلفی ، بازگشت مشتری

تکنیک های مشترک شامل : تریز (TRIZ) ، اسکمپر (SCAMPER) ، در هم شکستن مفروضات ، چرا ها ، گروه اسمی ، شش کلاه فکری

البته باید بر این نکته توجه نمود که محور اصلی این روش ها و تکنیک های خلاقیت ، شکستن قالب های ذهنی افراد است . چون تا وقتی قالبها یا الگوهای ذهنی قدیمی، بر فکر افراد مسلط باشد، احتمال بروز خلاقیت بسیار پایین است. در ادامه هر یک از این تکنیک‌ها ، توضیح داده می شود.

تکنیک شکوفه نیلوفر آبی

در تکنیک شکوفه نیلوفر آبی، راه حل های مورد نظر برای یک مسئله را ، دور آن می‌نویسند. دوباره دور هر یک از این راه حل ها ، راه حل های مناسب و ساده تری را برای انجام آن راه حل می‌نویسند. آن قدر این کار تکرار می‌شود تا از یک مسئله پیچیده به راه حل های ساده و قابل انجام برسند.

تکنیک DO IT

نام تکنیک DO IT از حروف اول چهار کلمه ؛   تعریف کردن (Define) ، باز کردن  (Open) ، شناسایی کردن (Identify) و تبدیل کردن (Transform) تشکیل شده است . منظور از انتخاب این واژگان این است که برای حل مشکل لازم است ابتدا موضوع و مسئله را دقیق تعریف و مشخص نمود و سپس ذهن را برای راه حلها ی مختلف باز نگه داشته تا بهترین راه حل شناسایی و در نهایت آن را به واقعیت تبدیل کرد.

تکنیک نقشه کشی ذهنی

در تکنیک نقشه کشی ذهنی از تصویر سازی کمک گرفته می‌شود. نقشه کشی ذهنی شامل یک صفحه می باشد که موضوع اصلی که در ذهن داریم، در مرکز آن نوشته می شود . سپس زیر مجموعه های آن در اطرافش نوشته شده وبه آن متصل می گردد. هر زیر مجموعه می تواند به بخش های ریزتر تقسیم گردد . البته امکان دارد بعضی از این زیر مجموعه ها با هم نیز مرتبط باشند . نقشه کشی ذهنی این قدرت را دارد که ذهن شما را طبقه بندی نماید تا در زمان مناسب از اطلاعات ساختار بندی شده مورد نیازتان استفاده نمایید . وقتی که این نقشه را تهیه می نمایید ذهن شما از نگرانی بابت اطلاعات طبقه بندی نشده در خودش آزاد می‌شود و میزان خلاقیت آن افزایش می‌یابد. همچنین پس از نوشتن موضوع اصلی در وسط صفحه و متصل کردن مطالب زیر مجموعه به آن می توانید با استفاده از تصویری کردن مطالب، در فهم بهتر و یادگیری بیشتر موضوع به خودتان کمک کنید . در هنگام نوشتن مطالب باید تا حد امکان خلاصه بنویسید و فقط با کمک کلمات کلیدی به موضوع اشاره کنید.

تکنیک های خلاقیت نقشه کشی ذهنی

تکنیک نمودار استخوان ماهی 

تکنیک نمودار استخوان ماهی یکی از بهترین تکنیک ها، برای شناسایی و حل مسائل است . هدف اصلی این تکنیک ، شناسایی و تهیه فهرستی از کلیه علل احتمالی مسئله مورد نظر است . این تکنیک در درجه اول یک تکنیک گروهی شناسایی مسئله است اما توسط افراد هم قابل استفاده است .

تکنیک طوفان مغزی یا یورش فکری

در تکنیک طوفان مغزی به وسیله برگزاری یک گردهمایی ، گروهی از افراد می‌کوشند که با انباشتن تمام ایده‌هایی که اعضاء، همزمان در جلسه ارائه داده اند، راه حل مناسبی برای مسئله بخصوص بیابند. در این تکنیک انتقاد از ایده های ایجاد شده در حین جلسه ممنوع است، حتی اگر این ایده ها احمقانه بنظر برسد (داوری تنها در پایان جلسه انجام می شود). در این روش ارائه یک ایده از یک نفر، باعث جوشش ایده های جدید از نفرات دیگر می‌شود.

تکنیک دلفی

تکنیک دلفی شبیه به طوفان مغزی است. البته با این تفاوت که افراد در یک جلسه و دور یک میز جمع نمی شوند. دلیل استفاده از این تکنیک این است که افراد درطوفان مغزی، بعلت شرم و خجالت نمی توانند بعضی از ایده ها را مطرح نمایند. در این تکنیک ابتدا مسئله ای شناسایی می شود و از اعضاء گروه خواسته می‌شود که راه حل های خود را در قالب پرسشنامه ارائه دهند. هر یک از اعضاء ، پرسشنامه خود را بدون نام پر می‌کند. نتایج پرسشنامه در مرحله اول در یک محل جمع آوری می‌شود. هر یک از اعضاء یک نسخه از گزارش آماری نتایج و پاسخ ها را دریافت می‌کند. از اعضاء خواسته می‌شود که بعد از بررسی نتایج، دوباره به پرسشنامه اول پاسخ دهند و در صورت صلاحدید نظر خود را اصلاح کنند. این رفت و برگشتها تا نزدیک شدن نظرات و رسیدن به یک اجماع ادامه می یابد.

تکنیک بازگشت به مشتری

با یک توجه ویژه به مسائل مربوط به بازاریابی ، شرایط بازار و مشتریان، از لحاظ محصول ، قیمت ، تبلیغ ، توزیع، پرسونای مشتری، زمان و مکان بازار و … می‌توان مسائل را بهتر بررسی کرد و راه حل های مناسبی را برای کسب و کار و بازار یافت. همچنین پرسشنامه های کوتاه همراه با مشوقهایی برای مشتریان می‌تواند راه گشا باشد.

تکنیک چرا ها ؟

تکنیک چرا ها، دقیقا مثل چراهای مکرر کودکی است که کودکان برای شناخت صحیح خود از دنیای اطرافشان، از والدین می پرسند . اما با این تفاوت که در بزرگسالی باید دانسته ها و پیش فرضهای ذهن خود را زیر سوال ببریم. سادگی این تکنیک باعث شده است ، بسیاری از مردم متوجه اهمیت و نقش آن نشوند و این تکنیک فقط برای ایده یابی و ایده پردازی به کار برود. به عنوان مثال برای شناسایی و تعریف درست و کامل مسائل، می توان از این تکنیک استفاده کرد. همچنین استفاده از این تکنیک به ما کمک می کند تا وضعیت را بهتر و روشن تر شناسایی کنیم و در فرآیند آن به ایده های جدیدی دست یابیم .

تکنیک تریز TRIZ

تکنیک خلاقیت تریز روشی نظام یافته برای بکارگیری خلاقیت است.  تریز TRIZ برگرفته از حروف اول کلمات عبارت روسی :

Teoriya  Resheniya  Izobrototelskikh  Zadatch ،که به معنی نظریه حل خلاقانه مسئله (نوآوری نظام یافته) می‌باشد. این روش توسط آلتشولر که در اداره ثبت اختراعات روسیه کار می کرد، از مطالعه بیش از 20 هزار اختراع و دسته بندی نکات مشترک آنها به دست آمده است. با بررسی کردن اصول 40 گانه تریز در حل هر مسأله ای، می‌توان اطمینان حاصل کرد که تمام نکاتی که ممکن است باعث ایجاد خلاقیت در حل مسأله شوند، مورد بررسی قرار گرفته اند. در ویدیو زیر که برگرفته از بسته آموزشی تریز می‌باشد از اهمیت خلاقیت در جوامع امروزی و تکنیک خلاقیت تریز نکاتی بیان شده است. در واقع تریز یکی از بهترین تکنیک های خلاقیت در حال حاضر هست.Play Video

برای تهیه بسته آموزشی TRIZ (بهترین تکنیک خلاقیت) اینجا کلیک کنید.

چیزی که آلتشولر می گفت این بود که تریز TRIZ افراد خلاق را سه برابر خلاق تر و افراد غیر خلاق را تا ده برابر بیشتر خلاق می کند. به هر میزان که توان ذهنی شما هست ، تریز به شما یاری می دهد تا راه های خلاقانه برای حل مشکلاتتان بیابید. تحقیقات اخیر نشان میدهد که TRIZ بین 70% تا 300% به تولید ایده برای محصولات و خدمات جدید و ایجاد بهبود کیفیت، سرعت می بخشد. برخی از چهل اصل تریز برای خلاقیت شامل؛ جداسازی، استخراج، کیفیت موضعی، عدم تقارن، ترکیب کردن، تو در تو بودن، کوچک سازی و … می‌باشند.

تکنیک اسکمپر SCAMPER

در تکنیک خلاقیت اسکمپر ، به شما کمک می‌شود تا به جای تلاش برای شروع از ابتدا، ایده های جدید را از داخل محصولات و خدماتی که قبلا ارائه کرده اید، پیدا کنید. این تکنیک کاربردی، بیشتر بر پایه ایده یابی فردی طراحی شده است که می تواند به نحو بسیار موثر برای گروه ها نیز استفاده شود. در ادامه، هفت مفهوم که در تکنیک اسکمپر در انجام این امر مهم به شما کمک می‌نماید را معرفی می‌کنیم.

هفت واژه تشکیل دهنده اسکمپر عبارتند از:

جانشین کردن (جابجایی)Substitute
ترکیب کردنCombine
تطبیق یا سازگاریAdopt
تغییر دادن یا بزرگ کردنModify
کاربردهای دیگرPut to other uses
حذف یا کاهشEliminate
بازآرایی یا معکوس کردنRearrangement

در پایان برای هر ویژگی یک مثال بیان می کنیم؛

جانشین کردن : استفاده از انعکاس نور در خانه بجای لامپ و یا شیرین کننده های بدون قند بجای شکر

ترکیب کردن : دستمال مرطوب که از ترکیب دستمال کاغذی و مواد ضد عفونی ساخته می‌شود.

سازگار کردن : ضد آب کردن گوشی های موبایل با توجه به نیاز افراد در جاهایی که رطوبت بالایی وجود دارد

اصلاح کردن : پشتیبانی از محصول و خدماتتان را ۲۴ ساعته کنید

کاربردهای دیگر : استفاده متفاوت از محصولات ، یک نقطه عالی برای شروع است

حذف کردن : چربی را در محصولات لبنی حذف یا کاهش داد ویا سیم را از تلفن حذف و موبایل استفاده کرد

وارونه کردن : استفاده از منوریل به جای قطار عادی در مکانهایی که امکان عبور ریل قطار نیست

در بین تکنیک های خلاقیت اسکمپر هم پر طرفدار و نسبتا ساده هست. البته بهتر است همیشه به چند تا از تکنیک های خلاقیت مسلط باشیم تا در صورت نتیجه نگرفتن در یکی ، موارد دیگر را به کار بگیریم.

تکنیک در هم شکستن مفروضات

گاهی مفروضات قبلی،بزرگترین مانع سر راه خلاقیت است و نا خودآگاه اجازه نمی دهد فکر در همه جهات به حرکت در آید . مثلا فردی بعلت داشتن دانش کم در موضوعی در یک جمع مورد تمسخر قرار گرفته است. این فرد حتی اگر دانش خود را در این موضوع بسیار بالا ببرد باز هم در آن جمع جرأت اظهار نظر و خلاقانه صحبت کردن در آن زمینه را ندارد.در اینجا مسئله این است که فرد تغییرات جدید را در مفروضات ذهنی خود جای نداده و هنوز با مفروضات قبلی به مسئله نگاه می کند . شناسایی درست مفروضات خود و دیگران ، اولین گام برای تغییر و اصلاح مفروضات است.

تکنیک گروه اسمی

در تکنیک گروه اسمی ، اعضاء به عنوان یک گروه جمع می شوند و هرکدام ابتدا نظرات خود را می‌دهند. سپس نظرات را بررسی کرده و راه حل ها رتبه بندی می‌شوند. در پایان هر کدام از آنها که بیشترین نمره را کسب کند، به عنوان راه حل مناسب انتخاب می گردد.

تکنیک شش کلاه فکری

در تکنیک شش کلاه فکری سعی بر آن است تا یک راه حل برای مسئله مشخص از زوایای مختلف دیده و بررسی شود. تا به علت مثبت اندیشی صرف یک ایده ضعیف پذیرفته نشود و یا به علت منفی نگری و انتقاد افراطی ایده مناسب کنار گذاشته نشود. این شش کلاه تفکر شامل موارد زیر می باشند؛

  1. کلاه آبی (تفکر برای سازماندهی و جمع بندی) : با کلاه آبی قبل از شروع جلسه، اولویت ها و محدودیت ها تعیین می شود. تلاش می‌شود به تفکرات، جهت و برنامه داده شود. تا بتوان آنها را جمع بندی و به سرانجام رساند.
  2. کلاه سفید (تفکر با اطلاعات محض) : ابتدای جلسه ، اعضاء باید کلاه سفید را بر سر بگذارند و در مورد موضوع بیان شده، تنها اطلاعات موجود و مسلم را جمع آوری کنند و با یکدیگر به اشتراک گذارند.
  3. کلاه قرمز (تفکر با احساسات) : مرحله بعد با گذاشتن کلاه قرمز بر سر ، اعضاء اجازه می‌دهند که احساسات و عواطف بر وجودشان حاکم شده و از الهامات و دریافتهای ناگهانی خویش سخن می‌گویند. در این مرحله، دیگر نیازی به استدلال نیست .
  4. کلاه سیاه (تفکر انتقادی) : در این مرحله به اعضاء اجازه دهید، کلاه سیاه را بر سر بگذارند. با گذاشتن این کلاه بر سر ، فرد باید دیدگاه های منفی خود را در خصوص مشکل یا موضوع مورد بحث به صورت منطقی بیان کند. بدون شک اگر از این کلاه به خوبی استفاده شود ، می تواند ما را از ریسک ها و خطراتی که احتمال وقوع در آینده دارند،آگاه نماید.
  5. کلاه زرد (تفکر مثبت اندیش) : اجازه دهید حاضران کلاه زرد را بر سر خود بگذارند. فرد با گذاشتن کلاه زرد تلاش می کند به نکات ارزشمند و مثبت موضوع بنگرد. کلاه زرد به دنبال کشف فواید موجود در موضوع مورد بحث است و هر آنچه پیدا می‌کند ، بیان می دارد.
  6. کلاه سبز (تفکر خلاقانه) : در آخر اعضاء ، باید کلاه سبز را بر سر بگذارند .کلاه سبز ، کلاه خلاقیت است. هنگامی که افراد کلاه سبز را بر سر می گذارند، باید به راه های نو بیاندیشند که می تواند در آن موضوع مورد نظر، اثرگذار بوده و به تصمیم گیری های خلاقانه منجر شود.
تکنیک خلاقیت شش کلاه فکری

در پایان جلسه، با کلاه آبی که بر سر گذاشته می‌شود، به ارزیابی نتایج پرداخته و به یک جمع بندی می‌رسید. در نهایت برای حل مشکل یا موضوع مورد نظر، تصمیم نهایی گرفته می‌شود. هنگامی که جلسه را این گونه مدیریت می کنید ، دیگر تنها شاهد آن نخواهید بود که یک فرد تنها با کلاه سیاه به جلسه قدم بگذارد و یا فرد دیگری تنها با کلاه قرمز تفکر کند. بلکه با کمک شش کلاه فکری، از زوایای مختلف موضوع را بررسی می‌شود.

  نظرات

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *